ΕΚΜΗΧΑΝΙΣΗ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ

Τι είναι η γεωργία;

Γεωργία είναι το σύνολο των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με την καλλιέργεια του εδάφους της γης με σκοπό την παραγωγή φυτικών προϊόντων. Μερικές φορές ο όρος επεκτείνεται και για τη διαδικασία της καλλιέργειας φυκιών στη θάλασσα. Στη γεωργία επίσης υπάγεται και η συλλογή και πρωτογενής επεξεργασία των προϊόντων αυτών των φυτών. Η γεωργία κατατάσσεται στην ελαφρά βιομηχανία, επειδή τα περισσότερα προϊόντα που παράγονται από αυτήν είναι προϊόντα άμεσης χρήσης από τον άνθρωπο. Παράγοντες που επηρεάζουν την γεωργία είναι το κλίμα και η μορφολογία του εδάφους. Η γεωργία είναι αντικείμενο των περισσότερων κλάδων της γεωπονίας, μαζί με τη κτηνοτροφία και την αλιεία. Η γεωργική παραγωγή απασχολούσε το 2007 περίπου το ένα τρίτο των εργατών. Τα τελευταία χρόνια ο κλάδος παροχής υπηρεσιών απασχολεί τα περισσότερα άτομα.

Με τη γεωργία παράγονται προϊόντα που προορίζονται για τη διατροφή των ανθρώπων, των οικόσιτων ζώων αλλά και μερικά που προορίζονται για την παραγωγή άλλων ειδών προϊόντων ως και βιοκαυσίμων, τα τελευταία χρόνια κυρίως. Η γεωργία θεωρείται ότι ήταν το κλειδί για την αύξηση του ανθρώπινου πληθυσμού και την ανάπτυξη του πολιτισμού, αφού η γεωργία και η κτηνοτροφία δημιούργησε πλεονάσματα τροφίμων που επέτρεψαν και την αύξηση του πληθυσμού και την εξέλιξη του πολιτισμού. Κάποιου είδους γεωργικών δραστηριοτήτων έχουν παρατηρηθεί και σε μερικά είδη μυρμηγκιών και τερμιτών, αλλά μιλώντας για γεωργία, εννοούμε βασικά ανθρώπινες δραστηριότητες. Η ιστορία της γεωργίας πάει πίσω αρκετές χιλιάδες χρόνια και η ανάπτυξή της οδηγήθηκε και καθορίστηκε σε μεγάλο βαθμό από τις κλιματικές διαφορές, τις κουλτούρες και την υφιστάμενη σε αυτές τεχνολογία. Ωστόσο, όλη η γεωργία βασίζεται σε τεχνικές επέκτασης και διαχείρισης εδαφών κατάλληλων για την ανάπτυξη των εξημερωμένων φυτικών ειδών. Αυτό πολλές φορές απαιτεί μορφές άρδευσης, αποστράγγισης, οριοθέτησης και προστασίας των καλλιεργούμενων εδαφών. Στον «ανεπτυγμένο» κόσμο, η βιομηχανική γεωργία που βασίστηκε σε μεγάλης κλίμακας μονοκαλλιέργειες έγινε το κυρίαρχο σύστημα σύγχρονης γεωργίας, παρόλο που υπάρχει μια ανοδική υποστήριξη για εναλλακτικές μορφές γεωργίας (π.χ. βιολογική γεωργία).

Ιστορική εξέλιξη της γεωργίας

Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα γνώσεις μας η γεωργία πρωτοεμφανίστηκε στη νεολιθική εποχή (10.000 με 3.000 π.Χ). Ο άνθρωπος καλλιεργούσε τη γη με απλά εργαλεία ξύλινα με ή χωρίς λίθινη άκρη. Όλες οι εργασίες γίνονταν με τη χρήση της μυϊκής του δύναμης. Υπολείμματα από τέτοια εργαλεία έχουν βρεθεί σε διάφορες περιοχές της γης. Η γεωργία αποτελούσε εναλλακτικό τρόπο παραγωγής από το κυνήγι.

Όταν άρχισε να αναπτύσσεται η κτηνοτροφία και η κατασκευή μεταλλικών εργαλείων εμφανίστηκε και η καλλιέργεια με αλέτρι. Στη δουλοκτητική κοινωνία και αργότερα στη φεουδαρχική αυτή η καλλιέργεια ήταν το βασικό είδος παραγωγής. Στο διάστημα αυτό η αγρανάπαυση γίνεται σε μεγάλα διαστήματα και χωρίς όργωμα. Επίσης το εκχέρσωμα γίνεται με φωτιά και υλοτόμηση. Στη φεουδαρχική κοινωνία άρχισε να διαδίδεται και το σύστημα αγρανάπαυσης με όργωμα.

Με την εμφάνιση της βιομηχανίας και την αύξηση των πληθυσμών των πόλεων άρχισε να αυξάνεται η ζήτηση γεωργικών προϊόντων. Εμφανίζεται το σύστημα της αμειψισποράς. Στα μέσα του 19ου αιώνα γίνονται οι πρώτες προσπάθειες χρήσης ατμοκίνητου κινητήρα για το όργωμα. Στις αρχές του 20ού αιώνα άρχισαν να χρησιμοποιούνται τρακτέρ με κινητήρες εσωτερικής καύσης.

Η εκμηχάνιση της γεωργίας

Ο 19^ος αιώνας είναι συνδεδεμένος με ένα σύνολο ριζοσπαστικών αλλαγών που επέδρασαν και μετέβαλαν την ιστορική πορεία της ανθρωπότητας. Μέσα στα χρονικά του πλαίσια τοποθετούνται οι απαρχές όλων των κοσμογονικών συμβάντων που επηρέασαν καθοριστικά την οικονομική, κοινωνική, τεχνολογική και πολιτισμική εξέλιξη του ανθρώπινου γένους.

Η περίοδος αυτή και οι συνακόλουθες εξελίξεις συνδέονται άρρηκτα με την αποκαλούμενη βιομηχανική επανάσταση, το στάδιο δηλαδή εκείνο της τεχνολογικής εξέλιξης κατά το οποίο ο άνθρωπος με την κατασκευή της μηχανής κατόρθωσε να θέσει στην υπηρεσία του - ουσιαστικά στην υπηρεσία του τομέα παραγωγική διαδικασία - τεράστιες δυνάμεις.

Η βιομηχανική επανάσταση, που δεν ήταν βέβαια απλά ένα τεχνολογικό συμβάν αλλά αποτελεί προέκταση και συνέπεια των κοινωνικοοικονομικών σχέσεων της εποχής, επηρέασε άμεσα και τον γεωργικό τομέα σε όλες του τις εκφράσεις. Τις πρώτες δεκαετίες του αιώνα, η αγροτική οικονομία αρχίζει να δέχεται την επίδραση της βιομηχανικής επανάστασης και η εκμηχάνιση των μέσων αγροτικής παραγωγής διαδίδεται σε όλη σχεδόν την Ευρώπη μέχρι το τέλος του αιώνα. Το σύνολο των γεωργικών εργασιών και τομέων δέχεται την επίδραση της τεχνολογικής εξέλιξης και την εισαγωγή της μηχανής στην παραγωγική διαδικασία. Βελτιώνονται τα υπάρχοντα γεωργικά εργαλεία, εισάγονται νέα, μεγιστοποιούνται οι αποδόσεις με τη χρήση μηχανοκίνητων μέσων. Οι συνέπειες είναι άμεσες: αύξηση της παραγωγής, ορθολογική και αποδοτική εκμετάλλευση της γης, επέκταση των καλλιεργειών, βελτίωση των συνθηκών εργασίας κλπ.

Το σήμερα, όπως και το αύριο της γεωργίας είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένο με την ύπαρξη, τη μορφή και την εξέλιξη της τεχνολογίας. Από την εμφάνιση του φαινομένου της συστηματικής καλλιέργειας της γης, κύριος σκοπός του ανθρώπου ήταν ο μετασχηματισμός του βιολογικού κύκλου των φυτών σε μια παραγωγική διαδικασία με τα θετικότερα δυνατά αποτελέσματα.

Η εκμηχανισμένη γεωργία συμμετέχει και συνεισφέρει σήμερα σε όλα τα στάδια της καλλιέργειας, από την άροση ως τη συγκομιδή και τη μεταποίηση των γεωργικών προϊόντων. Η εισαγωγή της και η συνεχής επέκτασή της ανέτρεψε τα εργασιακά και οικονομικά δεδομένα, συνέβαλε και συμβάλλει στη βελτίωση της απόδοσης, στην αύξηση της παραγωγής, της παραγωγικότητας και του γεωργικού εισοδήματος, στην εξάλειψη του υποσιτισμού από πολλές περιοχές του πλανήτη μας και εν γένει στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου του συνόλου σχεδόν του πληθυσμού της γης.

ΕΛΛΑΔΑ

Παρά το δυσμενές των συνθηκών, τα τελευταία χρόνια βελτιώθηκε σημαντικά το υλικοτεχνικό επίπεδο της γεωργικής παραγωγής τόσο όσον αφορά τον εξοπλισμό και την εκμηχάνιση της γεωργίας όσο και στην εφαρμογή των σύγχρονων καλλιεργητικών μεθόδων .

Οι διαρθρωτικές αυτές αλλαγές τοποθετούνται χρονικά μετά την λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και συγκεκριμένα στην περίοδο της δεκαετίας του 1950, οπότε και άρχισε, με ολοένα αυξανόμενο ρυθμό, ο εκσυγχρονισμός της γεωργίας στη χώρα μας. Η εκμηχάνιση όμως της ελληνικής γεωργίας ανάγεται στις αρχές του αιώνα μας.

Οι πρώτες μηχανές που χρησιμοποιήθηκαν στη γεωργία, κινούνταν με ατμό και ήταν τα ατμάροτρα. Τέτοιες μηχανές χρησιμοποιήθηκαν στα "Ζωγράφεια" κτήματα της Θεσσαλίας μετά το 1908. Ύστερα έκαναν την εμφάνισή τους μεγάλοι ατμοκίνητοι ελκυστήρες 80 έως 150 ίππων, που έμοιαζαν πολύ με τους σύγχρονους οδοστρωτήρες. Ελκυστήρες τέτοιου είδους χρησιμοποιήθηκαν στην Ελλάδα μετά το 1915, στα χωριά της Θεσσαλίας Μπάκραινα και Σάκαλαρ από την εταιρεία Παπαγεωργίου, με σημαντική επιτυχία.

Από το 1920 και μετά, οι ατμομηχανές δεν είχαν καμία σχέση με τη γεωργία, αντικαταστάθηκαν από βενζινομηχανές και πετρελαιομηχανές. Οι τελευταίες χρησιμοποιούνται στους γεωργικούς ελκυστήρες(τρακτέρ).

Οι ελκυστήρες αντικατέστησαν, με την πολλαπλάσια ελκτική τους δύναμη, τα γεωργικά ζώα. Παράλληλα εφευρέθηκαν και  άλλα γεωργικά μηχανήματα (άροτρα, σκαπτικά, σπαρτικά, σκαλιστικά, θεριστικά, θεριζοαλωνιστικά, χορτοσυλεκτικά, ψεκαστικά, ποτιστικά, κλπ.)

Ο βαθμός της γεωργικής εκμηχάνισης μιας χώρας καθορίζεται από τον αριθμό των διαξονικών ελκυστήρων μέσου μεγέθους που αντιστοιχούν σε 1000 στρέμματα. Παλιότερα ο τρόπος αυτός εκτίμησης υπήρξε ικανοποιητικός, μα σήμερα παρουσιάζει σοβαρά μειονεκτήματα, που προέρχονται από τις διάφορες τεχνολογικές εξελίξεις. Επίσης άλλοι παράγοντες που δυσκολεύουν την εκτίμηση του βαθμού εκμηχάνισης είναι το είδος των καλλιεργειών, οι εδαφικές και κλιματικές συνθήκες, η καλλιεργητική παράδοση και ο ρυθμός εκμετάλλευσης (εκτατική ή εντατική).

Η Ελλάδα το 1963 είχε δείκτη εκμηχάνισης 0,8, το 1970 δείκτη 2,1 και το 1991 δείκτη 6,2.

Οι συντελεστές παραγωγής, δηλαδή το έδαφος, το κεφάλαιο και η εργασία, αποδίδουν περισσότερο στη γεωργία, όταν ο αγρότης χρησιμοποιεί στις διάφορες αγροτικές εργασίες τα καταλληλότερα μέσα.

Με τα πρωτόγονα εργαλεία που είχε στη διάθεσή του ένας αγρότης το 1854, μπορούσε να παράγει τροφή για τον εαυτό του και για άλλα 4 μέχρι 5 άτομα.

Με τη βελτίωση των ζωοκίνητων εργαλείων το 1920 μπορούσε να θρέψει εκτός του εαυτού του και άλλα 9 άτομα. Με την χρησιμοποίηση σύγχρονων γεωργικών μηχανημάτων το 1970 μπορούσε να θρέψει τον εαυτό του και 46 άτομα και σήμερα μπορεί ακόμη περισσότερα.

Ένας άλλος τομέας στον οποία προσφέρει θετικές υπηρεσίες η τεχνολογία, είναι η ελαχιστοποίηση του χρόνου εργασίας με τη χρήση μηχανών. Για παράδειγμα , ενώ το ρύζι και το σιτάρι απαιτούν για την παραγωγή τους 200 ώρες εργασίας ενός ατόμου ανά στρέμμα, σε περιοχές όπου δεν χρησιμοποιούνται μηχανήματα, χρειάζονται μόνο 2 ώρες ανά στρέμμα με τη χρησιμοποίησή τους. Στον κτηνοτροφικό τομέα, σε ένα σύγχρονο βουστάσιο, ένα άτομο μπορεί να ταΐσει 5000 αγελάδες με ένα αυτόματο σύστημα τροφοδοσίας.

Η εκμηχάνιση της ελληνικής γεωργίας είχε σαν αποτέλεσμα να αναπτύξει η χώρα μας τη γεωργική οικονομία της, να καλύψει ανάγκες της σε βασικά γεωργικά προϊόντα (σιτάρι, ρύζι, βαμβάκι κλπ.), αλλά συγχρόνως να γίνει και εξαγωγική, όπως στο βαμβάκι, τα πορτοκάλια, τα λεμόνια, τα ροδάκινα, τα σταφύλια και άλλα.

Βελτιώθηκαν επίσης οι συνθήκες διαβίωσης στο γεωργικό σπίτι. Ολόκληρη η οικογένεια έχει πια περισσότερο χρόνο για ψυχαγωγία, μπορεί να έχει περισσότερες ανέσεις και καλύτερη εκπαίδευση.

Η οικονομική πρόοδος βασίστηκε και βασίζεται κυρίως στην τεχνολογική αλλαγή, που σήμερα συντελείται στα οργανωμένα κέντρα ερευνών (πανεπιστήμια, κέντρα έρευνας και τεχνολογίας κ.ά.). Η εφαρμογή της νέας τεχνολογίας συμβάλλει στην αύξηση της παραγωγικότητας των συντελεστών παραγωγής, στοιχείο προσδιοριστικό του επιπέδου οικονομικής ανάπτυξης. Για να προκύψουν ευνοϊκά αποτελέσματα για ολόκληρη την κοινωνία, θα πρέπει η καινούργια τεχνολογία να διαδοθεί πλατιά και να εφαρμοσθεί σε ευρεία κλίμακα.

Στη δική μας αγροτική κοινωνία η διάδοση και η αποδοχή μιας καινούργιας τεχνολογίας υπήρξε και είναι ακόμα βραδεία. Η αποδοχή και εφαρμογή της, εκ μέρους των παραγωγών, προϋποθέτει μία κατάλληλη εκπαίδευση και ένα ελάχιστο επίπεδο τεχνικής κατάρτισης.

Η αλλαγή νοοτροπίας και συμπεριφοράς των αγροτών επιτυγχάνεται σταδιακά με την επαγγελματική εκπαίδευση, η οποία τους κάνει πιο υπεύθυνους και επιδεκτικούς στην αποδοχή των νέων ιδεών.

Πρέπει να καλλιεργηθεί στους αγρότες η ιδέα της προόδου, η έννοια της τεχνικής, η ιδέα της αλληλεγγύης, η αυτοπεποίθηση, η συμμετοχή, η συνεργασία για να συνεχίσει να υπάρχει γεωργική ανάπτυξη στην Ελλάδα. Ίσως τότε να μπορέσουμε να πούμε ότι η γεωργία μας στηρίζεται σε γερές βάσεις και μπορούν να υπάρξουν σημαντικές προοπτικές για το μέλλον. 

Πρόγονος του τρακτέρ ήταν μια ατμομηχανή που χρησιμοποιήθηκε για όργωμα το 1860 στην Αμερική. Αυτή όργωνε για 23 λεπτά,  σταματούσε για 6 λεπτά προκειμένου να ξαναγεμίσει με ξύλα, με τα οποία όργωνε για άλλα 13 λεπτά, σταματούσε 8 λεπτά για νερό και μετά όργωνε για 1 λεπτό ακόμα πριν σταματήσει για επισκευή. Απασχολούταν 5 άτομα τουλάχιστον για την λειτουργία της (οδηγός, θερμαστής, μηχανικός, 2 άτομα για τα άροτρα).  Το πρώτο βενζινοκίνητο τρακτέρ κατασκευάστηκε το 1901 και ζύγιζε 10 τόνους. Το 1932 κατασκευάστηκαν για πρώτη φορά τρακτέρ με τροχούς από ελαστικό. 
Η ιστορία των τρακτερ είναι παράλληλη με αυτή της ανάπτυξης των μηχανών, κατά το τέλος του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα. Ουσιαστικά η εξειδίκευση του μηχανισμού πραγματοποιήθηκε μετά το 1880 και ολοκληρώθηκε με το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου το 1918.
Τα πρώτα τρακτέρ αλλά και τα άλλα αγροτικά μηχανήματα (γκρειντερ) τα έσερναν ζώα. Με τον καιρό όμως διαπιστώθηκε ότι η ανάγκη για μεγαλύτερη ελκτική δύναμη δεν ικανοποιούνταν, Έτσι μετατράπηκαν σε μηχανοκίνητα. Η μηχανή εσωτερικής καύσης υιοθετήθηκε πολύ νωρίς στην Αμερική πρώτα και μετά στην Αγγλία αντικαθιστώντας την ατμοκίνηση.
Τα τρακτερ ως μηχανήματα εδραιώθηκαν στην παγκόσμια αγορά κατα το χρονικό διάστημα πριν από τον Β΄παγκόσμιο πόλεμο. Οι τροποποιήσιες που είχαν να κάνουν κυρίως με την εμφάνιση και την ιπποδύναμη μπορεί να επήλθαν αργότερα αλλά στην τελευταία πεντηκονταετία δεν άλλαξαν τα πράγματα δραματικά.
Χωρίζονται σε δύο κατηγορίες τα τροχοφόρα και τα αλυσσοφόρα (για τη μετακίνηση στα ανώμαλα εδάφη). Στην Ελλάδα πρωτοεμφανίστηκαν τρακτέρ το 1924. Οι περισσότερες καλλιεργητικές μηχανές, μαζί και τα τρακτέρ, εισάγονται από το εξωτερικό και ιδιαίτερα από Γερμανία, Γαλλία, Τσεχία.